Zakładanie plantacji malin

Plantacja założona z sadzonek doniczkowanych z bardzo dobrymi przyjęciami po posadzeniu

Wciąż na plantacjach spotyka się problemy związane z niewłaściwym przygotowaniem stanowiska. Maliny mają dobrze rozbudowany system korzeniowy, którego główna masa zalega w warstwie 0-20 cm. Nie uprawia się ich na glebach ciężkich, o poziomie wód gruntowych wyższym niż 70-80 cm. Najlepszym stanowiskiem są gleby żyzne doprowadzone do optymalnej zasobności w składniki pokarmowe na podstawie analizy gleby. Powinny być zasobne w substancję organiczną, utrzymujące wilgotność i wystarczająco przewiewne o odczynie lekko kwaśnym (pH 5,5-6,5).

dr Paweł Krawiec, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Przygotowanie stanowiska

Złym przedplonem pod plantacje malin są truskawki, maliny, ziemniaki, pomidory, ogórki, wieloletnie uprawy lucerny, koniczyny i traw, jak również pola odłogowane. Dobre przedplony to zboża, rzepak, gryka, gorczyca, łubin, bobik, peluszka, wyka, fasola, groch, cebula oraz marchew.

Na wielu plantacjach, zwłaszcza młodych, występują duże straty z powodu szkodników glebowych (pędraki, drutowce, opuchlaki). Dlatego też przed założeniem plantacji pobiera się losowo próbki z pola w celu określenia nasilenia szkodników glebowych. Zaleca się z 1 ha pobrać do przesiania próbki z 32 dołków o wymiarach 25×25 cm i głębokości 0-25 cm. Odpowiada to powierzchni 2 m2.  Jeśli liczebność larw przekracza próg zagrożenia 1 szt./m2 najlepiej jest wybrać inne pole nie zasiedlone przez szkodniki. W celu ograniczenia ich populacji przed założeniem plantacji można wykonać kilkakrotną uprawę gleby w okresie maj-sierpień przy pomocy pługa, brony talerzowej lub glebogryzarki. Również zastosowanie przez pewien okres czarnego ugoru na polu może pozbawić pędraki pokarmu (korzenie) i spowoduje częściowe ich wyginięcie. Warto pamiętać o wspominanej wcześniej gryce, której taniny zawarte w korzeniach hamują rozwój pędraków.

Larwy opuchlaków znalezione pod jednym krzewem zamierającej maliny

Larwy opuchlaków znalezione pod jednym krzewem zamierającej maliny

Kolejny punkt to zwalczanie chwastów trwałych przed założeniem plantacji. W tym celu stosuje się herbicydy zawierające glyfosat. Dodatkowo perz zaleca się zwalczać podorywką wykonaną w wysztorcowaną skibę, przesuszenie roli i wyciąganie rozłogów kultywatorem o zębach sprężystych lub broną; albo przez uduszenie (podorywka, pocięcie rozłogów talerzówką, głęboka orka przedzimowa z przedpłużkiem) czy też zmęczeniem kilkakrotnym przeoraniem. Dobrze jest połączyć zabiegi mechaniczne zmierzające do zniszczenia perzu i innych chwastów trwałych z uprawą mieszanek roślin tworzących gęsty łan (np. peluszka z owsem).

Po przygotowaniu pola maliny sadzi się w rozstawach: odmiany letnie 2,5-3 m x 0,5m, odmiany jesienne 3,0-3,5 x 0,5 m. Najlepszym terminem sadzenia jest jesień. Głębokość sadzenia nie powinna być większa niż 2-3 cm w porównaniu do matecznika. Optymalne usytuowanie rzędów to kierunek północ-południe. Z uwagi na duże zagrożenie w ostatnich latach chorobami pochodzenia doglebowego warto sadzić maliny na uformowanych zagonach okrytych czarną agrotkaniną lub czarną folią. Przy tym systemie należy zastosować nawadnianie kroplowe ze względu na malejącą wilgotność gleby. Zyskuje się mniejsze narażenie nasad pędów na uszkodzenia mrozowe oraz zmniejsza się porażenie korzeni przez grzyb Phytophtora spp.

W ostatnich sezonach na rynku pojawił się nowy rodzaj sadzonek malin – sadzonki zielne tzw. plug plants (zielne – doniczkowane). Sadzonki te sadzi się w maju i czerwcu. Jeśli są to odmiany jesienne to przy dużej gęstości sadzenia (3-3,5 x 0,3-0,2m w rzędzie, można uzyskać wysokie plony już w roku sadzenia.

Plantacja malin założona z sadzonek pędowych, gdzie prawie połowa roślin się nie przyjęła

Plantacja malin założona z sadzonek pędowych, gdzie prawie połowa roślin się nie przyjęła

Plantacja założona z sadzonek doniczkowanych z bardzo dobrymi przyjęciami po posadzeniu

Plantacja założona z sadzonek doniczkowanych z bardzo dobrymi przyjęciami po posadzeniu

Sprawdzenie i analiza gleby

Decyzję o nawożeniu przed założeniem plantacji powinno się oprzeć o analizę gleby. Natomiast w trakcie prowadzenia plantacji decyzję podejmuje się na podstawie analizy gleby (próby pobiera się co 3-4 lata), analizy zawartości składników w liściach i wyglądu roślin.

Próby zdrowych liści bez ogonków pobiera się ze środkowej części pędów. U odmian tradycyjnych bezpośrednio po zbiorze owoców, a u odmian powtarzających na przełomie lipca i sierpnia. Próbki pobiera się kolejnych dwóch sezonach w ciągu czterech lat. W przypadku braku analiz można korzystać z opracowanych orientacyjnych dawek nawozów dla plantacji jagodowych.

Na rok lub dwa lata poprzedzające założenie plantacji należy wykonać analizę gleby. Taki okres czasu pozwala na doprowadzenie gleby do zaplanowanego stanu zasobności w składniki pokarmowe. Próby pobiera się z dwóch warstw: ornej 0-20 cm i podornej 20-40 cm. Nie zawsze te głębokości będą zasadne. Jako warstwę podorną przyjmuje się poziom genetyczny znajdujący się pod poziomem próchnicznym (może to być poziom wymywania, brunatnienia, wmywania itp.). Aby określić dokładnie profil glebowy należy wykonać odkrywkę glebową.

Z warstwy ornej próby pobiera się laską Egnera. Na jedną próbę mieszaną składa się  15-20 prób pojedynczych. W zależności od zróżnicowania terenu i zmienności glebowej jedna próba mieszana nie powinna pochodzić z obszaru przekraczającego 2-4 ha. Z warstwy podornej próbę mieszaną najlepiej pobierać świdrem glebowym. Wówczas jedna próba mieszana z powierzchni 2-4 ha składa się z 8-10 pojedynczych prób. Z prób mieszanych przeznacza się do analizy się po około 1kg gleby. Zlecając analizę podstawowych parametrów jak P, K, Mg, pH, warto określić skład granulometryczny gleby oraz zawartość próchnicy.

Dysponując analizą gleby określa się dawki nawozów. Przy niskiej lub średniej zawartości P dawki wyniosą od 50-150 kg P2O5. Niektórzy autorzy sugerują nawożenie P przed założeniem sadu w dawce 50-100 kg P2O5 przy zawartości P w dolnym zakresie zasobności wysokiej tego składnika. Uzasadniają to tym, że od lat 80-tych ubiegłego wieku zaprzestano zalecania stosowania nawozów fosforowych i pomimo wysokiej zawartości w glebie, zalegający w glebie przez wiele lat P stał się trudno przyswajalny dla roślin w wyniku uwsteczniania. Zwłaszcza na glebach kwaśnych. Pomocnym w podjęciu decyzji o nawożeniu tym składnikiem będzie analiza wykonana metodą uniwersalną. Z nawozów fosforowych można stosować superfosfat potrójny lub pojedynczy granulowany.

Przy niskiej lub średniej zawartości K dawki wyniosą od 60-180 kg K2O, w zależności od zawartości części spławianych. Na konieczność nawożenia K przy wysokiej zawartości w glebie, zwraca się uwagę na glebach ciężkich (>35% cz. spławianych), na których jony K+ mogą być silnie sorbowane. Dawka w tym przypadku może wynosić 20-40 kg K2O. Do nawożenia potasem używa się nawozów chlorkowych jak i siarczanowych. Zdecydowanie lepszą formą dla maliny jest forma siarczanowa. Przy niskiej zawartości Mg stosuje się nawozy potasowo magnezowe. Nawozy fosforowe i potasowe należy wymieszać z glebą.

Jeśli pH gleby wynosi <5,5 to należy ją zwapnować. Dawki CaO będą wynosić od 1 do 6 t/ha. Według wielu autorów maliny wykazują dużą tolerancję na zakwaszenie gleby. Rożni autorzy podają różny zakres optymalnego pH. Pisze się o zakresach 5,5-6,5 oraz 5,1-7,0. Stwierdzono też, że malina dobrze owocuje również przy pH 4,2. Pomimo tego na plantacjach powinno być stosowane wapnowanie w celu odkwaszenia, tworzenia i utrwalania struktury gruzełkowej gleby, wzrostu aktywności drobnoustrojów oraz poprawienia przyswajalności składników pokarmowych. Stwierdzono również, że rośliny malin rosnące przy niskim pH gleby są wrażliwe na uszkodzenia mrozowe. Wapnowanie na owocującej plantacji wykonuje się co 3-4 lata w dawkach 700-1500 kg CaO w zależności od pH gleby i składu granulometrycznego. Poleca się też coroczne wapnowanie w dawkach 200-300 kg CaO/ha. Takie nawożenie równoważy ilość wapnia wypłukiwaną z pola w ciągu roku.