Nawożenie malin w trakcie wzrostu

IMG_6725

Duży wpływa na wzrost i owocowanie malin ma prawidłowe malin nawożenie po posadzeniu i w kolejnych latach wzrostu. Praktycznie co roku konieczne jest dostarczenie roślinom azotu, potasu czy magnezu. Można to robić tradycyjnie – doglebowo, lub przez fertygację. alternatywana formą nawożenia może być pozakorzeniowe, realizowane okresowo.

dr Paweł Krawiec, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Azot

Istnieją różne szacunki dotyczące ilości azotu pobranego przez maliny. Wielkość ta waha się dla odmian tradycyjnych, w zależności od plonu, od 42 do 122 kg na hektar.

Niedobór azotu powoduje wyraźne zahamowanie wzrostu roślin, przy czym wszystkie nowo wyrastające organy roślin, tj. liście, pędy czy owoce, są mniejsze niż u roślin prawidłowo odżywionych azotem. Objawy niedoboru widoczne są na liściach. Najpierw liście stają się jasnozielone. Zmiany te początkowo obejmują liście starsze. Drastyczny brak objawia się coraz jaśniejszym kolorem liści (nie dochodzi jednak do całkowitej chlorozy).

Gospodarka azotem w roślinach odmian tradycyjnych zależy od terminu cięcia pędów. Wczesne cięcie (w połowie sierpnia) powoduje, że wraz z pędami jest usuwane około 24 kg N/ha. Powrót azotu do obiegu po pozostawieniu tych pędów na plantacji i rozdrobnieniu trwa około 1,5 roku i wynosi od 3 do 8%. Opóźnienie cięcia do września powoduje zmniejszenie strat azotu do 13 kg/ha, dzięki przesunięciu azotu z pędów dwuletnich do jednorocznych. W ten sposób powstaje rezerwa azotu do wykorzystania wiosną kolejnego sezonu. Na plantacjach malin tradycyjnych nawożenie azotem do czasu osiągnięcia przez odrosty wysokości około 15 cm powoduje dobre zaopatrzenie w ten składnik młodych pędów, pędów kwiatostanowych i owoców. W wyniku opóźniania nawożenia większość azotu zużywają młode pędy, a niewiele owoce. Dlatego poleca się dzielenie dawki azotu na dwie części i stosowanie pierwszej mniej więcej na tydzień przed pojawianiem się odrostów, a drugiej –około 1 miesiąca przed zbiorem. Gwarantuje to dobry plon w danym sezonie i właściwy wzrost pędów pozostawianych na przyszły sezon.

W Polsce standardowo poleca się w pierwszym roku po założeniu plantacji malin wysiewanie 5–7 g N/m2 (wyższa dawka na glebach o niskiej zwartości próchnicy) wzdłuż rzędów roślin na powierzchnię pasów szerokości 1 m. Dawkę można podzielić na 3 części: pierwszą podaje się, gdy przyrosty mają 10 cm wysokości, drugą i trzecią – po trzech i sześciu tygodniach. W drugim roku taką samą dawkę dzieli się na dwie części i wysiewa na pasy szerokości 1,5 m. Pierwszą aplikuje się, gdy przyrosty osiągną wysokość około 10 cm, drugą – 4 tygodnie później. Od trzeciego roku nawozy azotowe wysiewa się prawie na całą powierzchnię – w dawce 80–100 kg N/ha lub 50–70 kg N/ha, w pasach o szerokości 2 m. W obu przypadkach dawkę dzieli się na dwie części i aplikuje w takich samych terminach, jak w drugim roku. Dla odmian powtarzających poleca się podobny schemat nawożenia, ale z dawką azotu wyższą o 40–50%, którą dzieli się na trzy części i podaje na początku wegetacji, po trzech tygodniach i pod koniec maja lub na początku czerwca.

Azot wpływa na prawidłowy wzrost pędów

Azot wpływa na prawidłowy wzrost pędów

Należy pamiętać, że wysokie dawki azotu mogą obniżać wytrzymałość roślin na niską temperaturę, zwiększać ich wrażliwość na patogeny, wpływać ujemnie na zawiązywanie owoców oraz pogarszać smak tych ostatnich. Z drugiej strony – w badaniach przeprowadzonych w Polsce w latach sześćdziesiątych ub. wieku stwierdzono, że najbardziej przemarzały maliny na poletkach nienawożonych azotem.

Fosfor

Zapotrzebowanie malin na fosfor jest relatywnie niewielkie (6,5–8,0 kg/ha), ale jednocześnie zwraca się uwagę, że w przypadku jego niedoboru dochodzi do spadku plonu. Pierwsze objawy niedoboru fosforu w warunkach laboratoryjnych, to ciemnozielone, błyszczące, lśniące i woskowate liście. Postępujący deficyt powoduje, że liście są mniejsze, kruche, zwinięte, coraz ciemniej zielone. Barwa ta zmienia się następnie w bordowofioletowe przebarwienia (objawy takie na polu można napotkać podczas chłodnej i wilgotnej wiosny), na brzegach których pojawiają się później półksiężycowe  nekrotyczne plamy. Korzenie są z reguły drobne i szybko brunatnieją, owoce – miękkie i nierównomiernie wybarwione.

Zaopatrzenie roślin w fosfor jest konieczne dla uzyskania owoców o optymalnej wielkości, dobrze wybarwionych oraz jędrnych. Poza tym fosfor ułatwia rozwój i wzrost systemu korzeniowego młodych roślin, wpływając na ich przyjmowanie się po posadzeniu. Niestety, zaopatrzenie roślin w fosfor podczas prowadzenia plantacji jest trudne, ponieważ pierwiastek ten w niewielkim stopniu przemieszcza się w głąb gleby –  podaje się, że odległość pomiędzy korzeniami a miejscem, z którego może zostać pobrany, nie powinna przekraczać 5–10 mm. Zwykle tempo transportu fosforu jest mniejsze niż potrzeba, aby zaspokoić wymagania rośliny. Stąd tak ważne jest równomierne rozmieszczenie tego pierwiastka w warstwie ornej przed założeniem plantacji. Ponadto na glebach kwaśnych (o pH niższym niż 5,5) pierwiastek ten przechodzi w formy niedostępne dla roślin, co uniemożliwia wykorzystanie jego zapasów. Jeśli przed założeniem plantacji pH gleby nie zostało doprowadzone do optymalnego poziomu, warto sięgnąć po nawozy fosforowe nowej generacji lub wieloskładnikowe, zawierające ten pierwiastek w postaci polifosforanów. Ta forma nie ulega bowiem w glebach kwaśnych tak szybkim procesom uwsteczniania.

Tempo pobierania fosforu przez rośliny jest częściowo zależne od ilości przyswajalnego azotu. Małe ilości azotu dodanego do nawozów fosforowych zwiększają ich skuteczność. Decyzja o podawaniu fosforu powinna być w każdym przypadku podjęta na podstawie wyników analizy zasobności gleby w ten składnik. Najczęściej jego dawki nie przekraczają 40–70 kg P2O5/ha.

Potas

Potas jest drugim składnikiem, obok azotu, na nawożenie którym maliny szybko reagują. Z 1 ha plantacji malin tradycyjnych wynosi się z plonem oraz materią organiczną od 47,5 do 52 kg K. Największe zapotrzebowanie na ten składnik przypada na okres zawiązywania owoców oraz ich intensywnego wzrostu. Później potas jest składnikiem towarzyszącym i współodpowiedzialnym za hamowanie wzrostu pędów i stopniowe wchodzenie roślin w stan spoczynku.

Przy niewielkim niedoborze potasu w glebie obserwuje się na krzewach owocowych częściowe zahamowanie wzrostu pędów, przy dużym niedoborze występuje silne skrócenie międzywęźli, zahamowanie wzrostu, a nawet zamieranie pędów. Potas łatwo przemieszcza się z części starszych do młodszych, dlatego najwcześniej objawy niedoboru występują na starszych liściach. U maliny występuje wówczas brunatnienie tkanek między nerwami, przechodzące następnie w nekrozę zaczynającą się od brzegów blaszki liściowej. Może też występować zwijanie się brzegów blaszki liściowej do góry.

Jeśli pole było właściwie przygotowane, to – uwzględniając wyniki analiz gleby –standardowo zaleca się od trzeciego roku po posadzeniu: przy średniej zasobności gleby w ten składnik – dawki od 50 do 80 kg K2O/ha, przy niskiej – 80–120 kg K2O/ha. Podobne dawki zaleca się na podstawie wyników analizy liści. W praktyce nawożenie potasowe warto stosować co roku w formie nawozów wieloskładnikowych.

Magnez

Z plantacji malin tradycyjnych wynosi się z plonem oraz materią organiczną od 7 do 8 kg Mg/ha. Według innych źródeł wartość ta sięga rocznie 15–24 kg Mg/ha.

Objawy niedoboru magnezu występują najczęściej na glebach lekkich, piaszczystych, rzadziej – na cięższych. Charakterystycznym objawem jest chloroza międzynerwowa, widoczna początkowo na liściach starszych, przechodząca następnie w nekrozę. Częstą przyczyną występowania objawów niedoboru magnezu są zbyt wysokie dawki nawozów potasowych.

Roczne zmniejszanie glebowych zasobów magnezu, przez jego wymywanie poza zasięg korzeni, odpowiada mniej więcej ilości tego pierwiastka pobranego przez plantację wraz z plonem. Tak więc nawożenie magnezem może wahać się od 12 do 80 kg MgO/ha na rok. Na glebach lekkich, zagrożonych wymywaniem magnezu racjonalnym rozwiązaniem jest regularne, coroczne dostarczanie tego składnika, zamiast podawania go w wysokich dawkach w 3-letnich odstępach. Gdy uwzględni się wyniki analizy gleby, w zależności od jej zasobności w magnez, dawki tego składnika mogą się wahać od 80 do 120 kg/ha. Oceniając zasobność gleby w magnez należy wziąć pod uwagę jego stosunek ilościowy do potasu. Stosunek K do Mg nie powinien przekraczać 3,5. Gdy analizy wskazują na potrzebę szybkiego dostarczenia roślinom magnezu lub na liściach wystąpiły objawy niedoboru tego składnika, uzasadnione jest 3- lub 4-krotne dostarczenie tego składnika w formie zabiegu dolistnego.

Wapń

Wapń wpływa na gospodarkę wodną, węglowodanową i białkową rośliny. W roślinie bardzo słabo się przemieszcza. Owoce większość wapnia otrzymują na początku swojego rozwoju. Pozytywnie wpływa on na ich jędrność, dlatego też musi być dostępny przez cały okres wegetacji. Wapń pod wpływem opadów przemieszcza się do głębszych warstw gleby. Rocznie w ten sposób wymywane jest około 180 kg Ca/ha.

Nawożenie malin wapniem następuje poprzez wapnowanie gleby co 3 lub 4 lata, w dawkach 700–1500 kg CaO/ha  – w zależności od pH gleby i składu granulometrycznego. Poleca się też coroczne wapnowanie w dawkach 200–300 kg CaO/ha. Takie nawożenie równoważy ilość wapnia wypłukiwaną z pola w ciągu roku. Warto pamiętać, że rozpuszczalność nawozów wapniowych w wodzie jest zwykle bardzo słaba, dobrze rozpuszczają się saletra wapniowa oraz chlorek wapnia. Najszybciej wapń jest pobierany przez rośliny z formy saletrzanej.

Pozakorzeniowe dokarmianie roślin wapniem poleca się od początku kwitnienia do okresu zawiązywania owoców –  kilkakrotnie, w odstępach 7–14 dni.